Kastkaart goed bijhouden: wat er bij elke inspectie in hoort

Waarom een kastkaart?

Na de derde inspectie op een zaterdag weet je niet meer zeker in welk bijenvolk je koninginnencellen hebt gezien. Na een winter herinner je je niet meer welk bijenvolk in mei zo stekerig was. Precies daarvoor is de kastkaart er: hij legt per bijenvolk vast wat je bij elke inspectie hebt gezien en gedaan.

Daaruit ontstaan beslissingen. Je ziet welk bijenvolk zwermneiging vertoont en ruimte nodig heeft, welk bijenvolk te weinig voer heeft en welk bijenvolk over de jaren zachtaardig, rustig op de raat en productief is. Wie koninginnen kweekt of afleggers maakt, neemt daarvoor de bijenvolken met de beste aantekeningen.

Het Fachzentrum Bienen van de Bayerische Landesanstalt für Weinbau und Gartenbau stelt vast dat aantekeningen al bij weinig bijenvolken een gerichtere controle van de bijen en een betere voorbereiding van imkeringrepen vergemakkelijken, en dat voor de documentatie gewoonlijk kastkaarten worden gebruikt. De kastkaart van de Landesanstalt om uit te printen heeft kolommen voor datum, bezette raten, broed, zachtaardigheid, raatvastheid, gedrag, zwerm en verwijderde koninginnencellen, honing, voer, varroa, ziekten en opmerkingen.

Kastkaart en logboek zijn niet hetzelfde

Een kastkaart is vrijwillig. Geen wet schrijft voor dat je zachtaardigheid of broedbeeld opschrijft. Bij diergeneesmiddelen ligt dat anders: wie zijn bijenvolken bijvoorbeeld tegen de varroamijt behandelt, moet volgens artikel 108 van Verordening (EU) 2019/6 een registratie bijhouden van de toegepaste geneesmiddelen en de gegevens minimaal vijf jaar voor controles beschikbaar houden. In Duitsland heet deze registratie Bestandsbuch.

Voer behandelingen daarom niet alleen als notitie op de kastkaart in, maar met alle verplichte gegevens: datum, geneesmiddel, hoeveelheid, behandelde bijenvolken, leverancier, bewijs van aankoop, wachttijd en behandelduur, plus de charge. In iBeekeeper is de behandeling een eigen invoer bij het bijenvolk, los van de inspectie. Uit de behandelingen ontstaat het logboek (Duitsland) als PDF, de inspecties blijven op de kastkaart. In de kroniek van het bijenvolk zie je beide op een tijdlijn.

Wat er op de kastkaart hoort

Voor elke inspectie volstaan enkele gegevens, als je ze elke keer op dezelfde manier vastlegt:

• Datum en weer: Bij koel, winderig weer gedragen bijen zich anders dan op een warme middag.
• Koningin: gezien, eitjes gezien of niet, markeringskleur en jaargang.
• Broed: aantal broedraten en het broedbeeld, gesloten of met gaten.
• Volksterkte: bijvoorbeeld het aantal bezette raamstraten.
• Voer: hoeveel gedekseld voer er is.
• Zachtaardigheid, raatvastheid en zwermneiging: de klassieke kenmerken voor de selectie, het best met cijfers op een vaste schaal.
• Koninginnencellen: of er speeldoppen, belegde of gedekselde cellen zijn.
• Varroa: de natuurlijke mijtval of het resultaat van een poedersuiker- of uitwastest, met datum.
• Maatregelen: honingkamer geplaatst, darrenraat uitgesneden, aflegger gemaakt, gevoerd.
• Volgende stap: wat er bij het volgende bezoek moet gebeuren.

Leg voor beoordelingen een vaste schaal vast en blijf daarbij. Een cijfer voor zachtaardigheid zegt alleen iets als je het elk jaar en bij elk bijenvolk op dezelfde manier geeft. Vrije tekst is goed voor bijzonderheden, maar alleen velden met vaste waarden laten zich analyseren.

Hoe vaak je invoert

Voer bij elke inspectie in, het best direct bij het bijenvolk. Wat je 's avonds uit het geheugen aanvult, is onnauwkeuriger en wordt na verloop van tijd zeldzamer. Juist in de zwermtijd, als je met korte tussenpozen naar koninginnencellen kijkt, loont dat: je ziet in één oogopslag wanneer je voor het laatst in een bijenvolk was en wat je daar hebt gevonden.

Ook werkzaamheden zonder inspectie horen in het beeld: voeding, behandelingen, oogsten en verplaatsingen naar een andere bijenstand. In iBeekeeper zijn dat eigen invoeren bij hetzelfde bijenvolk, die je voor meerdere bijenvolken in één keer kunt aanmaken, desgewenst voor alle bijenvolken op een bijenstand.

Varroa op de kastkaart

De varroamijt is een van de belangrijkste redenen voor volksverliezen in de winter. Hoe sterk een bijenvolk is aangetast, zie je niet door naar de raten te kijken, maar alleen door te meten.

Het Fachzentrum Bienen van de Landesanstalt raadt aan de besmetting vast te stellen via de natuurlijke mijtval op een onderlegger onder het bijenvolk (Gemülldiagnose), en stelt vast: “Na de zomerbehandeling moet met dezelfde methode het behandelsucces worden gecontroleerd.” Ook na de uitwintering is een mijtcontrole belangrijk om problematische volken vroegtijdig te herkennen. Alle toepassingen bovendien in de kastkaart documenteren, komt daar overeen met de goede vakpraktijk (LWG, varroa).

Voer elke meetwaarde met datum in bij het bijenvolk. Zo heb je vóór de behandeling een beginwaarde en kun je na de behandeling controleren of ze heeft gewerkt. In iBeekeeper maak je daarvoor een varroatelling aan: uit het aantal mijten en de telperiode berekent de app de mijtval per dag en toont die in het varroaverloop samen met de behandelingen. Voor het inschatten van de besmetting helpt je bovendien onze varroa-indicator.

Typische fouten

• Te veel velden: Een kaart met dertig velden vul je in de zomer niet meer in. Begin met enkele en voeg toe wat je mist.
• Wisselende schalen: Wie zachtaardigheid een keer met cijfers en een keer met woorden beoordeelt, kan later niet vergelijken.
• Alleen bijzonderheden noteren: Ook “alles in orde” is informatie. Zonder die informatie weet je later niet of je wel hebt gekeken.
• Behandelingen alleen als notitie: Voor het logboek heb je alle verplichte gegevens nodig. Voer behandelingen in waar ze volledig worden vastgelegd.
• Bijenvolk en kast verwarren: De kastkaart hoort bij het bijenvolk, niet bij de kast. Verhuis je een bijenvolk, dan verhuist zijn geschiedenis mee.

Zo richt je de digitale kastkaart in iBeekeeper in

1. Sjabloon kiezen: Begin met een kant-en-klaar sjabloon of het sjabloon van een andere imker, in plaats van elk veld zelf aan te maken.
2. Velden aanpassen: Voeg eigen velden toe voor wat je mist, als getal, keuze, ja/nee, datum of tekst, en laat weg wat je nooit invoert. Programmeerkennis heb je daarvoor niet nodig.
3. Volkengroepen aanmaken: Afleggers, productievolken of teeltvolken voeg je samen in volkengroepen, elke groep met een eigen formulier.
4. Knoppen vastleggen: Welke acties bij het bijenvolk als knoppen klaarstaan, bepaal je in de instellingen. Dezelfde kastkaartinvoer maak je desgewenst voor meerdere bijenvolken tegelijk aan.
5. Bij het bijenvolk invoeren: In de app Bienenvölker vul je de kastkaart direct op de bijenstand in, ook zonder bereik. In het raatraster markeer je raat voor raat broed, honing, stuifmeel en koninginnencellen, en de app berekent het broedoppervlak.
6. Analyseren: Thuis zie je in de webapplicatie dezelfde invoer, in de kroniek van elk bijenvolk op een tijdlijn.

Heb je je kastkaarten tot nu toe in een tabel bijgehouden, dan importeer je ze uit CSV-, XLS- of XLSX-bestanden. Met een pakket en in de proefperiode spreek je je inspectie in en vult iBee de velden in; je controleert elke waarde vóór het opslaan. Wat de kastkaart verder nog kan, staat op de pagina Digitale kastkaart.

Zie ook

• Imker-app iBeekeeper
• Digitale kastkaart
• Logboek voor imkers
• Imker-app: waar moet je op letten